Lýðræði er samfellt ferli en ekki einungis kosningar með vissu millibili.
Greinar
Ódýrara og betra stjórnlagaþing
Skrifað af Guðmundur Ágúst Sæmundsson
Fimmtudagur, 19. Mars 2009 01:23
Eftirfarandi grein birstist í Morgunblaðinu 5. apríl 2009:
"Það er tímabært að koma á stjórnlagaþingi, en ekki sama hvernig staðið er að því. Frumvarpið sem liggur fyrir Alþingi nú gerir ekki ráð fyrir mikilli aðkomu almennings, aðeins hefðbundinni aðkomu kjósandans sem túlka á skoðun sína með krossi á blaði. Þetta er úreld nálgun og ekki til þess fallin að sátt verði um niðurstöðuna. Virkja mætti allan almenning til markvissrar hugmyndavinnu og mótunar á nýrri stjórnarskrá með því að hagnýta tækni sem fyrir hendi er. Koma mætti upp stjórnlagaþingi á internetinu fyrir lítið brot af þeirri fjárhæð sem áætluð er í hugmyndir ríkisstjórnarinnar. Sé rétt að því staðið má ná þeirri sátt sem stefnt skal að, öðruvísi ekki.
Kallað er eftir nýju lýðveldi eða í það minnsta gagngerum breytingum á núgildandi stjórnarskrá. Kallað er eftir því að almenningur setji sér sjálfur nýjar grunnreglur fyrir samfélagið. Þá er ekki aðalatriðið hversu frábrugðnar nýju reglurnar verða frá þeim gömlu heldur hitt að almenningur setji sér þær sjálfur.
Það er grundvallaratriði að þessari kröfu verði mætt. Umgjörðin um stjórnun ríkisins, þessara samtaka sem við eigum öll aðild að, á ekki heima í höndum þeirra sem komist hafa til valda í ríkjandi kerfi hvers tíma. Það á ekkert bara við núna heldur alltaf. Það er beinlínis hættulegt að hafa hana í höndum ríkjandi valdhafa og getur leitt til óafturkræfrar einokunar á valdi. Við getum spurt okkur hvort örli á slíku í núverandi kerfi.
Almenningi nægir ekki að stjórnkerfið líti út fyrir að vera lýðræðislegt og að flokkarnir setji upp lýðræðislegt bros fyrir kosningar. Almenningur á alltaf að hafa beina aðkomu að breytingum á stjórnarskrá og á að geta stofnað til þeirra að eigin frumkvæði og án þess að ríkjandi stjórnvöld geti staðið í vegi fyrir því með lögmætum hætti. Við búum ekki við lýðræði fyrr en því skilyrði er mætt. Áhættan er engin því með einföldum hætti má tryggja að stjórnarskráin verði áfram sú kjölfesta sem henni er ætlað að vera og að vandað sé sérstaklega til verka við breytingar á henni. Tæknileg atriði geta tryggt þetta en ég held mig við grundvallaratriðin hér.
Tilraunir í rökræðulýðræði hafa sýnt að fái fólk að taka virkan þátt í ákvarðanaferli mótast skoðanir þess um viðkomandi mál. Þannig verður ríkari sátt um endanlega niðurstöðu heldur en ef kosið er beint milli ákveðinna valkosta. Þessi áhrif ná til þeirra sem virkan þátt taka, en síður til þeirra sem aðeins fá fregnir af niðurstöðunni og aðferðinni sem beitt var. Það er í ferlinu sjálfu sem upplýsingar koma fram, rök mætast, skoðanir mótast og traust myndast. Sáttin um stjórnarskrána verður því tæpast fengin með því að kjósa sérstaka fulltrúa beinni kosningu. Sáttin fæst með því að allir sem vilja geti tekið þátt á jafnréttisgrundvelli. Að öðrum kosti förum við einnig á mis við hugmyndir og skarpskyggni fjölda áhugasamra og hæfileikaríkra einstaklinga.
Ég hef áður sett fram hugmyndir um hvernig opna megi almenningi leiðir til að vinna í sameiningu að málefnum samfélagsins á internetinu, þ.e.a.s. hvernig beina megi kröftum alls samfélagsins í brýn mál sem enda fyrir Alþingi sem frumvörp eða önnur þingmál. Í anda þeirra hugmynda (sjá: http://www.hugveitan.is) má útfæra stjórnlagaþing sem virkar. Rafrænt stjórnlagaþing sem er skilvirkt, sanngjarnt og öllum opið.
Það er komið að því að nýta mannauðinn og virkja almenning í hugmyndavinnu fyrir samfélagið. Í því liggja tækifæri okkar til framtíðar."
Hugveitan í Krossgötum á Rás 1
Skrifað af Guðmundur Ágúst Sæmundsson
Föstudagur, 13. Febrúar 2009 23:44
Á Laugardaginn fyrir viku var rætt um Hugveituna í þættinum Krossgötur á Rás 1. Umfjöllunin var á tveimur stöðum í þættinum og á þá hluta má hlusta hér að neðan. Þáttinn í heild má hlusta á hlusta á hér og hala niður hér, en þar kemur margt annað áhugavert fram að vanda.
Fyrri hlutinn:
Adobe Flash Player not installed or older than 9.0.115!
Seinni hlutinn:
Adobe Flash Player not installed or older than 9.0.115!
Persónukjör og Hugveitan
Skrifað af Guðmundur Ágúst Sæmundsson
Mánudagur, 09. Febrúar 2009 15:07
Sú hugmynd sem viðruð er í þessari grein er ekki hluti af þeirri kjarnavirkni sem lýst er í ritgerðinni. Þetta er hugmynd um hvernig ganga má ennþá lengra og nýta Hugveituna til þess að styðja við persónukjör til Alþingis.
Fyrst ber þó að nefna það sem tengist kjarnavirkninni beint, sem er að með aukinni virkni sem skapast á Hugveitunni við verkefnavinnu af ýmsu tagi þá verða þátttakendur í þeirri vinnu betur inni í þeim málum sem verkefnin snúast um, og þess vegna betur upplýstir sem kjósendur. Þar fyrir utan mun fólk kynnast hverju öðru í þessu samstarfi og þá mun fólk sem er einlægt og vinnur vel verða áberandi vegna framlags síns. Fólk verður í meira mæli þekkt af sinni raunverulegu vinnu fyrir hag samfélagsins en síður af því hvað það er duglegt að auglýsa hana. Nú þegar hefur bloggið stuðlað að því að kynna fram á sjónarsviðið duglegt fólk með sannan áhuga á velferð lands og þjóðar. Með Hugveitunni mun enn frekar koma í ljós hverjir hafa mest og best til málanna að leggja við aðstæður þar sem markviss vinna að samfélagsmálum fer fram. Þetta eru hlutir sem gætu haft þau áhrif að gera hvern og einn þátttakenda að upplýstari kjósanda og verið sérstaklega til mótvægis við auglýsingamennsku ef farið verður meira út í persónukjör. Því víðtækari sem þátttakan verður, því betur virkar þetta. Þess vegna er mikilvægt að öll hönnun kerfisins miði að því að virkja allan almenning til markvissrar og lifandi vinnu að okkar sameiginlegu málum.
En þá er það hvernig Hugveitan getur tengst persónukjöri með beinum hætti. Í því samhengi vil ég varpa fram þeirri hugmynd að kosið sé um tvo aðskilda hluti í Alþingiskosningum: Annars vegar um persónur og hins vegar um málefni. Þannig mundi þetta líkjast meira því sem gerist innan hvers stjórnmálaflokks núna, þar sem stefnan er ákveðin til að mynda á landsfundum en frambjóðendum raðað upp í prófkjörum. Munurinn er bara sá að allur almenningur hefði möguleika á að koma beint og milliliðalaust að borðinu með hagnýtingu Hugveitunnar. Það er engin ástæða til að ætla að meira ósamræmi yrði milli stefnunnar sem valin er og sannfæringar þess fólks sem kjörið yrði inn á þing eftir þessu fyrirkomulagi heldur en verður núna milli stefnu og hugmynda frambjóðenda innan flokkanna sem síðan enda inni á þingi.
En hver á að velja hvað stefnumál eru í boði á kjörseðlinum og hver á að velja hvaða persónur eru í boði? Þar kemur Hugveitan inn. Á Hugveitunni gæti almenningur unnið í sameiningu að því að setja saman stefnu- og málefnaskrár. Allir gætu komið með tillögur að einstökum atriðum og heildstæðum stefnuskrám. Eftir því sem fólk segði álit sitt á þeim með virkni sinni á Hugveitunni færðust hugmyndirnar til í listum og að lokum stæðu efstar tvær til þrjár stefnuskrár sem flestir gætu sætt sig við og þær yrðu þá valkostirnir á kjörseðlinum. Þetta ferli er hægt að gera mjög opið, lýðræðislegt og skilvirkt. Þær persónur sem vildu bjóða fram gætu einnig tilkynnt um framboð á Hugveitunni og fengið rafræn meðmæli tilskilins fjölda fólks þar. Jafnvel mætti skora á fólk að bjóða sig fram með svipuðum hætti í aðdraganda kosninga. Myndin að neðan lýsir þessu ferli:
Eftir kosningar lægi fyrir heildstæð stefnuskrá fyrir þingið að vinna eftir. Ekkert er því þó til fyrirstöðu að almenningur haldi áfram að forgangsraða, bæta inn og taka út stefnumál allt kjörtímabilið - við þekkjum að aðstæður geta breyst í grundvallaratriðum á miðju kjörtímabili. Þingmenn mundu þá taka mið af stefnu Alþingis, eins og hún er ákvörðuð af kjósendum í Alþingiskosningum, og viljanum í samfélaginu á hverjum tíma eins og hann birtist í sívirkri stefnumótun á Hugveitunni. Hvoru tveggja væri til hliðsjónar fyrir Alþingismenn. Að lokum mundu þeir fylgja eigin sannfæringu eftir að hafa rökrætt málin á þingi. Þeir væru þá búnir að vega það og meta með hliðsjón af ofantöldu og þeirri sérfræðiaðstoð sem þörf er á hverju sinni. Að lokinni atkvæðagreiðslu mætti ímynda sér að þingmenn hefðu tvo til þrjá daga til þess að gera grein fyrir afstöðu sinni, eða afstöðuleysi, með persónulegum rökstuðningi sem birtast mundi á netinu. Þannig geta áhugasamir kjósendur betur fylgst með og kynnst störfum hvers þingmanns og tekið mið af því í kosningum bjóði hann sig fram aftur.
